Jak wygląda diagnostyka przed leczeniem niepłodności?

Niepłodność dotyka coraz więcej par na całym świecie. Szacuje się, że problem ten może dotyczyć nawet co piątej pary w wieku rozrodczym. Diagnostyka niepłodności to kluczowy etap, który pozwala zrozumieć przyczyny trudności w zajściu w ciążę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Przyczyny niepłodności

Niepłodność może być spowodowana wieloma czynnikami, które dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn. U kobiet najczęstsze przyczyny to zaburzenia owulacji, zespół policystycznych jajników (PCOS), endometrioza oraz problemy z drożnością jajowodów.

Z kolei u mężczyzn najczęściej diagnozuje się zaburzenia spermatogenezy, a także problemy związane z ruchliwością plemników lub ich liczbą. W niektórych przypadkach niepłodność może mieć charakter idiopatyczny, czyli jej przyczyna nie jest jasna mimo przeprowadzenia szerokiej diagnostyki.

Kiedy należy zgłosić się do specjalisty?

Lekarze zalecają zgłoszenie się do specjalisty ds. leczenia niepłodności po roku regularnych starań o ciążę, jeśli para nie osiągnęła pozytywnego wyniku. Dla kobiet powyżej 35. roku życia ten czas skraca się do sześciu miesięcy, ze względu na naturalne obniżenie rezerwy jajnikowej. W niektórych przypadkach, np. jeśli u pacjentki występują nieregularne cykle menstruacyjne, bóle miednicy sugerujące endometriozę lub inne problemy zdrowotne, wizytę u specjalisty warto rozważyć jeszcze wcześniej.

Badania diagnostyczne dla kobiet

Diagnozowanie niepłodności u kobiet wymaga szeregu badań, które mają na celu ocenę funkcjonowania układu rozrodczego. Do podstawowych badań należą:

• Badania hormonalne – analiza poziomu hormonów, takich jak FSH, LH, estrogen, progesteron, prolaktyna i TSH, pozwala ocenić funkcjonowanie jajników, przysadki mózgowej i tarczycy.
• Histerosalpingografia (HSG) – badanie rentgenowskie z kontrastem, które pozwala ocenić drożność jajowodów i kształt macicy.
• Badanie ultrasonograficzne (USG) – ocenia struktury macicy, jajników i endometrium, a także pomaga wykryć nieprawidłowości, takie jak torbiele, mięśniaki czy zrosty.
• Rezerwa jajnikowa – testy takie jak oznaczenie poziomu AMH (hormonu antymüllerowskiego) oraz badanie liczby pęcherzyków antralnych (AFC) pomagają określić, ile komórek jajowych pozostało w jajnikach kobiety.
• Laparoskopia – inwazyjne badanie pozwalające bezpośrednio ocenić stan jajowodów, jajników i obecność endometriozy.

Badania diagnostyczne dla mężczyzn

Niepłodność męska wymaga innych metod diagnostycznych, które koncentrują się głównie na jakości nasienia i funkcjonowaniu układu rozrodczego. Do podstawowych badań należą:

• Analiza nasienia (spermiogram) – badanie oceniające liczbę, ruchliwość oraz morfologię plemników. Spermiogram jest podstawowym badaniem w diagnostyce niepłodności męskiej.
• Badania hormonalne – podobnie jak u kobiet, sprawdza się poziomy hormonów, takich jak testosteron, FSH, LH i prolaktyna, aby ocenić funkcje jąder i przysadki mózgowej.
• USG moszny – badanie ultrasonograficzne pozwalające ocenić struktury jąder i wykryć potencjalne problemy, takie jak żylaki powrózka nasiennego.
• Badanie genetyczne – w przypadku niskiej liczby plemników lub ich braku, mogą być wskazane testy genetyczne w celu wykrycia nieprawidłowości, takich jak zespół Klinefeltera lub mikrodelecje chromosomu Y.

Dodatkowe testy diagnostyczne

Dodatkowe testy diagnostyczne mogą być niezbędne w przypadkach, gdy podstawowe badania nie pozwalają jednoznacznie zidentyfikować przyczyny niepłodności. Jednym z takich badań jest test immunologiczny, który wykrywa obecność przeciwciał przeciwko plemnikom, co może utrudniać ich prawidłowe funkcjonowanie i zdolność do zapłodnienia. W przypadku mężczyzn można także zastosować test fragmentacji DNA plemników, który ocenia jakość materiału genetycznego. Jest on szczególnie istotny w sytuacjach niepowodzeń przy zapłodnieniu in vitro lub w poronieniach nawykowych.

Dalsze kroki po diagnostyce

Po zakończeniu diagnostyki lekarz analizuje wyniki badań i proponuje spersonalizowany plan leczenia. W zależności od wykrytej przyczyny niepłodności mogą być stosowane różne metody. Jeśli problem dotyczy zaburzeń owulacji, często stosuje się leki hormonalne, które stymulują jajeczkowanie. W przypadkach nieprawidłowości w nasieniu możliwe jest zaproponowanie inseminacji domacicznej (IUI), która zwiększa szanse na zapłodnienie.

W bardziej złożonych przypadkach, takich jak niedrożność jajowodów czy zaawansowana endometrioza, lekarz może zalecić zapłodnienie in vitro (IVF) lub leczenie operacyjne. Każda z tych metod ma na celu zwiększenie szans na naturalne poczęcie bądź skuteczne przeprowadzenie procedur wspomaganego rozrodu. Decyzje te są podejmowane wspólnie z pacjentami, z uwzględnieniem ich potrzeb i preferencji.

Źródła:

• G. Bręborowicz (red.), Położnictwo i ginekologia, wyd. 2, PZWL, Warszawa 2015.
• M. Koperwas, M. Głowacka, Problem niepłodności wśród kobiet i mężczyzn – epidemiologia, czynniki ryzyka i świadomość społeczna, „Aspekty Zdrowia i Choroby” 2017, nr 3.
• K. Łukaszuk, K. Kozioł, G. Jakiel i in., Diagnostyka i leczenie niepłodności — rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP), „Ginekologia Polska” 2018, nr 3(3).